Η ένταση ΗΠΑ – ΕΕ για τα εξοπλιστικά κλιμακώνεται, καθώς σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με αντίποινα την Ευρωπαϊκή Ένωση σε περίπτωση που υιοθετήσει ρήτρα «αγοράστε ευρωπαϊκά» στις αμυντικές προμήθειες.
Το ζήτημα έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία για την Ευρώπη, η οποία επιδιώκει επανεξοπλισμό και ενίσχυση της στρατηγικής της αυτονομίας, την ώρα που η Ουάσινγκτον εμφανίζεται να απαιτεί αύξηση των αμυντικών δαπανών – αλλά χωρίς να θίγονται τα συμφέροντα της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας.
Το μήνυμα του Πενταγώνου προς τις Βρυξέλλες
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας προειδοποίησε ότι αντιτίθεται «έντονα» σε οποιαδήποτε αλλαγή της ευρωπαϊκής οδηγίας περί δημοσίων συμβάσεων που θα περιορίζει τη δυνατότητα συμμετοχής αμερικανικών εταιρειών σε αμυντικά προγράμματα κρατών-μελών της ΕΕ.
Η Ουάσινγκτον διαμηνύει ότι εάν ενταχθεί ισχυρή ρήτρα «αγοράστε ευρωπαϊκά» στη νέα νομοθεσία, τότε οι ΗΠΑ θα επανεξετάσουν όλες τις υφιστάμενες γενικές απαλλαγές από τους νόμους «Buy American» που ισχύουν για ευρωπαϊκές εταιρείες στο πλαίσιο των Αμοιβαίων Συμφωνιών Αμυντικών Προμηθειών.
Σήμερα, περίπου 19 από τις 27 χώρες της ΕΕ έχουν υπογράψει τέτοιες συμφωνίες με τις ΗΠΑ, γεγονός που επιτρέπει σε ευρωπαϊκές εταιρείες να συμμετέχουν σε συγκεκριμένες συμβάσεις του Πενταγώνου. Ενδεχόμενη αναστολή αυτών των εξαιρέσεων θα περιόριζε δραστικά την πρόσβαση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών στην αμερικανική αγορά άμυνας.
Η στάση της κυβέρνησης Τραμπ χαρακτηρίζεται από το Politico ως πολιτικό και στρατηγικό παράδοξο. Από τη μία πλευρά, οι ΗΠΑ καλούν τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος στη συμβατική άμυνα της ηπείρου. Από την άλλη, αντιδρούν έντονα σε κάθε προσπάθεια ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας εφόσον αυτή περιορίζει τις αμερικανικές εταιρείες.
Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι μια ρήτρα ευρωπαϊκής προτίμησης θα:
- Περιορίσει την ελευθερία επιλογών των κρατών-μελών
- Αποδυναμώσει τη διαλειτουργικότητα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ
- Θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων ικανότητας της Συμμαχίας
Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μια τέτοια κίνηση θα ερχόταν σε αντίθεση με τις δεσμεύσεις της πρόσφατης εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ – ΕΕ, όπου –σύμφωνα με την Ουάσινγκτον– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε δεσμευτεί για αυξημένες αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Δείτεκαι αυτά
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται το 2026 να παρουσιάσει επικαιροποίηση της οδηγίας του 2009 για τις δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της άμυνας. Δεν έχει ακόμη ξεκαθαριστεί εάν η νέα εκδοχή θα περιλαμβάνει δεσμευτικούς κανόνες υπέρ των ευρωπαϊκών κατασκευαστών.
Ήδη, σε πολλά ευρωπαϊκά προγράμματα έχει ενσωματωθεί στοιχείο «ευρωπαϊκής προτίμησης», ωστόσο η θεσμοθέτησή του σε επίπεδο οδηγίας θα άλλαζε ριζικά το τοπίο, επηρεάζοντας:
- Την κυριαρχία των κρατών-μελών στις επιλογές προμηθειών
- Τους εθνικούς αμυντικούς προϋπολογισμούς
- Τη δομή της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας
Στρατηγική αυτονομία ή διατλαντική σύγκρουση;
Το διακύβευμα υπερβαίνει το εμπορικό επίπεδο. Η Ευρώπη επιχειρεί να μειώσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας και αβεβαιότητας ως προς τη μακροπρόθεσμη αμερικανική δέσμευση στην ήπειρο.
Ωστόσο, μια ευθεία ρήξη στον τομέα των εξοπλισμών θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές τριβές στη διατλαντική σχέση, με επιπτώσεις τόσο στο ΝΑΤΟ όσο και στην ενιαία αγορά άμυνας.
Η υπόθεση της ρήτρας «αγοράστε ευρωπαϊκά» μετατρέπεται πλέον σε τεστ στρατηγικής ανεξαρτησίας για τις Βρυξέλλες και σε μοχλό πίεσης για την Ουάσινγκτον. Το ερώτημα είναι εάν η Ευρώπη θα επιλέξει την επιτάχυνση της αμυντικής της αυτονομίας ή εάν θα προτιμήσει τη διατήρηση της ισορροπίας με τον παραδοσιακό της σύμμαχο.
