Η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό της σύγκρουσης με το Ιράν φέρνει στο προσκήνιο ένα σκληρό αλλά ολοκληρωμένο πακέτο όρων, που συνδυάζει αποστρατιωτικοποίηση του πυρηνικού προγράμματος με σημαντικά ανταλλάγματα προς την Τεχεράνη. Σύμφωνα με πληροφορίες από αμερικανικές και ισραηλινές πηγές, το σχέδιο προβλέπει αρχικά εκεχειρία ενός μήνα, εντός της οποίας θα επιχειρηθεί συμφωνία-πλαίσιο.
Η πρόταση φαίνεται να καλύπτει πλήρως τους στρατηγικούς στόχους ΗΠΑ και Ισραήλ, ωστόσο προκαλεί έντονη ανησυχία στο Τελ Αβίβ, καθώς υπάρχει φόβος ότι μπορεί να επιτευχθεί μια «γρήγορη συμφωνία» χωρίς πλήρη συμμόρφωση του Ιράν.
Στο επίκεντρο βρίσκονται 14 βασικά σημεία, εκ των οποίων τα 11 είναι απαιτήσεις προς το Ιράν και τα 3 αποτελούν ανταλλάγματα.
Τα 11 σκληρά μέτρα προς το Ιράν
Η Ουάσινγκτον θέτει αυστηρούς όρους που αγγίζουν τον πυρήνα της ιρανικής στρατηγικής:
Το Ιράν καλείται να διαλύσει πλήρως τις πυρηνικές του δυνατότητες και να δεσμευτεί οριστικά ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Παράλληλα, απαγορεύεται κάθε μορφή εμπλουτισμού ουρανίου εντός της χώρας, ενώ απαιτείται η άμεση παράδοση περίπου 450 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Στο ίδιο πλαίσιο, ζητείται η διάλυση κρίσιμων πυρηνικών εγκαταστάσεων σε Νατάνζ, Ισφαχάν και Φορντό, καθώς και πλήρης πρόσβαση των επιθεωρητών του ΟΗΕ, με απόλυτη διαφάνεια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη γεωπολιτική δράση του Ιράν. Η Τεχεράνη καλείται να εγκαταλείψει το μοντέλο των «πληρεξουσίων δυνάμεων» στη Μέση Ανατολή, διακόπτοντας τη χρηματοδότηση και τον εξοπλισμό συμμάχων της.
Παράλληλα, τίθενται περιορισμοί στο πυραυλικό πρόγραμμα, τόσο ως προς το βεληνεκές όσο και ως προς τον αριθμό των πυραύλων, ενώ οποιαδήποτε χρήση τους θα επιτρέπεται μόνο για καθαρά αμυντικούς σκοπούς.
Καθοριστικής σημασίας είναι και η απαίτηση να παραμείνουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ, διασφαλίζοντας την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και τη ροή ενέργειας παγκοσμίως.
Τα 3 μεγάλα ανταλλάγματα
Σε αντάλλαγμα για τις παραπάνω δεσμεύσεις, οι ΗΠΑ προσφέρουν ένα πακέτο που αλλάζει πλήρως το οικονομικό και ενεργειακό τοπίο του Ιράν.
Πρώτον, προβλέπεται πλήρης άρση των διεθνών κυρώσεων, κάτι που θα μπορούσε να επαναφέρει την ιρανική οικονομία στη διεθνή αγορά.
Δεύτερον, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να βοηθήσουν στην ανάπτυξη του πολιτικού πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, κυρίως για παραγωγή ενέργειας, με αναφορά στον σταθμό της Μπουσέρ.
Τρίτον, καταργείται ο μηχανισμός «snapback», δηλαδή η αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης της συμφωνίας, κάτι που αποτελεί βασική απαίτηση της Τεχεράνης εδώ και χρόνια.
Το κρίσιμο σημείο: Συμφωνία-πλαίσιο ή πλήρης συμμόρφωση;
Το μεγάλο ερώτημα που αναδεικνύεται είναι αν η συμφωνία θα είναι δεσμευτική και πλήρης ή απλώς μια «συμφωνία επί της αρχής». Στο Ισραήλ εκφράζονται σοβαρές επιφυλάξεις ότι μια βιαστική συμφωνία θα μπορούσε να αφήσει «παράθυρα» στο Ιράν να διατηρήσει κρίσιμες δυνατότητες.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον φαίνεται να επιδιώκει μια γρήγορη αποκλιμάκωση, αποφεύγοντας την περαιτέρω στρατιωτική ένταση σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό, καθώς η πιθανή εκεχειρία ενός μήνα θα λειτουργήσει ως «παράθυρο» για την πιο κρίσιμη διαπραγμάτευση των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή.
