Έντονη ανησυχία για την επιβάρυνση που δέχεται η Αγιά Σοφιά εκφράζει η UNESCO, μετά τις εικόνες βαρέος τύπου οχημάτων και γερανών εντός του ιστορικού μνημείου, στο πλαίσιο εργασιών αποκατάστασης. Με επίσημη επιστολή της προς την τουρκική κυβέρνηση, η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς ζητά αυτοψία και αναλυτική ενημέρωση, κάνοντας λόγο για κινδύνους που ενδέχεται να επηρεάσουν τη δομική ακεραιότητα και τον χαρακτήρα του μνημείου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η UNESCO κάλεσε τις τουρκικές Αρχές να προσκαλέσουν νέα αποστολή διεθνών εμπειρογνωμόνων το 2026, με αντικείμενο την αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης της Αγιάς Σοφιάς, αλλά και των συνθηκών επισκεψιμότητας. Ο Οργανισμός τονίζει ότι κάθε παρέμβαση σε μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς οφείλει να γίνεται με απόλυτο σεβασμό στα χαρακτηριστικά που δικαιολογούν την ένταξή τους στον σχετικό κατάλογο.
Η ανησυχία πυροδοτήθηκε από τις πρόσφατες εικόνες φορτηγών, γερανών και κατασκευαστικών μηχανημάτων εντός του μνημείου, οι οποίες προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από αρχιτέκτονες, ιστορικούς και επιστημονικούς κύκλους, ακόμη και στο εσωτερικό της Τουρκίας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το βάρος των μηχανημάτων, σε συνδυασμό με τις δονήσεις, μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο για τη δομή του ναού, ιδιαίτερα για τον εμβληματικό τρούλο.
Η UNESCO, στην απάντησή της, επισημαίνει ότι παρακολουθεί στενά την κατάσταση και έχει ήδη ζητήσει λεπτομερή στοιχεία για τις εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη. Υπενθυμίζει, παράλληλα, ότι από τη μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς σε τζαμί το 2020, ο Οργανισμός έχει επανειλημμένα καλέσει την Τουρκία να υιοθετήσει ένα πιο συνεκτικό, διαφανές και συμμετοχικό μοντέλο διαχείρισης του μνημείου.
Από την πλευρά τους, τα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου που επιβλέπουν τις εργασίες υποστηρίζουν ότι η χρήση γερανών για την αποκατάσταση του τρούλου αποτελεί τη «μόνη τεχνικά εφικτή και ασφαλή λύση». Όπως αναφέρουν, αντίστοιχες μέθοδοι έχουν εφαρμοστεί και σε μεγάλα μνημεία του εξωτερικού, ενώ τονίζουν ότι οι αποφάσεις ελήφθησαν έπειτα από εκτενή τεχνική ανάλυση, προσομοιώσεις, σεισμικές και γεωλογικές δοκιμές, καθώς και ελέγχους του υπεδάφους.
Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, η υπόθεση έχει λάβει σαφείς διεθνείς διαστάσεις. Η παρέμβαση της UNESCO καταδεικνύει ότι η Αγιά Σοφιά παραμένει ένα μνημείο παγκόσμιου ενδιαφέροντος και υψηλού συμβολισμού, του οποίου η διαχείριση δεν αφορά μόνο την Τουρκία, αλλά ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο, καθώς η έκβαση της αυτοψίας και των διεθνών ελέγχων θα καθορίσει τόσο τη συνέχιση των εργασιών όσο και τη θέση του μνημείου στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
