Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για συμφωνία των Ηνωμένων Πολιτειών με τη Δανία και τη Γροιλανδία φέρνει ξανά στο επίκεντρο τη στρατηγική σημασία του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο και τον ανταγωνισμό στην Αρκτική.
Ωστόσο, πίσω από τις αναφορές περί μιας νέας αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη εδώ και 75 χρόνια εκτεταμένα δικαιώματα στρατιωτικής παρουσίας, εγκαταστάσεων και μετακινήσεων στη Γροιλανδία, βάσει της συμφωνίας που υπεγράφη με τη Δανία στις 27 Απριλίου 1951.
Τι ανακοίνωσε ο Τραμπ
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Δανία και η Γροιλανδία κατέληξαν σε νέα συμφωνία για την ασφάλεια του νησιού, η οποία προβλέπει ενισχυμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία και περιορισμούς στην εγκατάσταση στρατιωτικών δυνάμεων χωρών εκτός ΝΑΤΟ.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι η Ουάσιγκτον θα διαθέτει δικαιώματα πρόσβασης, εγκατάστασης στρατιωτικών υποδομών και υπερπτήσεων, ενώ προβλέπονται περιορισμοί σε επενδύσεις που θεωρούνται ότι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κινδύνους για την αμερικανική ασφάλεια.
Δείτεκαι αυτά
Παράλληλα, η συμφωνία φέρεται να έχει σχεδιαστεί ώστε να συνεχίσει να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση που η Γροιλανδία αποκτήσει στο μέλλον πλήρη ανεξαρτησία από τη Δανία.
Το πλήρες κείμενο, πάντως, δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί και κατά συνέπεια δεν είναι δυνατό να εξακριβωθεί με ακρίβεια πόσο ευρύτερα είναι τα νέα δικαιώματα σε σχέση με όσα ήδη προβλέπονται.
Η συμφωνία που ισχύει από το 1951
Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο. Η αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Δανία στις 27 Απριλίου 1951, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, παρέχει ήδη στην Ουάσιγκτον ιδιαίτερα εκτεταμένες δυνατότητες στη Γροιλανδία.
Με βάση το κείμενο της συμφωνίας, οι ΗΠΑ μπορούν στις καθορισμένες αμυντικές περιοχές να κατασκευάζουν, να εγκαθιστούν, να συντηρούν και να λειτουργούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις και εξοπλισμό, να σταθμεύουν προσωπικό και να αποθηκεύουν εφόδια.
Η ίδια συμφωνία προβλέπει ακόμη δικαιώματα μετακίνησης αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων μέσω της Γροιλανδίας από ξηρά, θάλασσα και αέρα.
Μάλιστα, προβλέπεται ότι αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη μπορούν να πετούν πάνω από τη Γροιλανδία και να προσγειώνονται στο έδαφός της, με τους περιορισμούς που έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των δύο πλευρών.
Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Ιουνίου 1951 και, σύμφωνα με το άρθρο XIV, παραμένει σε ισχύ όσο ισχύει η Βορειοατλαντική Συνθήκη.
Η τροποποίηση του 2004
Το καθεστώς αυτό δεν έμεινε αμετάβλητο.
Το 2004 οι ΗΠΑ, η Δανία και η τότε κυβέρνηση αυτοδιοίκησης της Γροιλανδίας υπέγραψαν συμπληρωματική συμφωνία, η οποία τροποποίησε το πλαίσιο του 1951.
Σε αυτήν διευκρινίστηκε ότι η αεροπορική βάση της Θούλης —η σημερινή βάση Πιτουφίκ— αποτελεί τη μοναδική υφιστάμενη αμυντική περιοχή, ενώ για τη δημιουργία νέων αμυντικών περιοχών εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι προβλέψεις της αρχικής συμφωνίας του 1951.
Παράλληλα, η τροποποίηση προβλέπει διαβουλεύσεις με τη Δανία και τη Γροιλανδία πριν από σημαντικές αλλαγές στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις ή εγκαταστάσεις στο νησί.
Τι αλλάζει πραγματικά η νέα συμφωνία
Επομένως, η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ δεν δημιουργεί από μηδενική βάση την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία.
Αυτό που φαίνεται να επιχειρεί το νέο πλαίσιο είναι η διεύρυνση και η μεγαλύτερη θεσμική κατοχύρωση της αμερικανικής παρουσίας, καθώς και η εισαγωγή σαφέστερων περιορισμών για τρίτες χώρες, κυρίως σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ευαίσθητες επενδύσεις.
Η Δανία και η κυβέρνηση της Γροιλανδίας έχουν παράλληλα καταστήσει σαφές ότι η συμφωνία δεν συνεπάγεται παραχώρηση κυριαρχίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το νέο πλαίσιο αναμένεται να διατηρεί τη Γροιλανδία εντός του Βασιλείου της Δανίας και να αναγνωρίζει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του πληθυσμού της.
Έτσι, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν οι ΗΠΑ αποκτούν για πρώτη φορά πρόσβαση στη Γροιλανδία, αλλά ποια πρόσθετα δικαιώματα αποκτούν σε σχέση με εκείνα που ήδη διαθέτουν από το 1951.
Η Γροιλανδία στο επίκεντρο της Αρκτικής
Η αμερικανική επιμονή για τη Γροιλανδία συνδέεται άμεσα με τη γεωγραφική θέση του νησιού.
Βρίσκεται ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη και αποτελεί κομβικό σημείο για την έγκαιρη προειδοποίηση έναντι πυραυλικών απειλών, την επιτήρηση της Αρκτικής και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Βόρειο Ατλαντικό.
Οι ΗΠΑ διατηρούν ήδη μόνιμη παρουσία στη διαστημική βάση Πιτουφίκ, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο της αμερικανικής αρχιτεκτονικής έγκαιρης προειδοποίησης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει συνδέσει τη Γροιλανδία και με το σχέδιο δημιουργίας του νέου αμερικανικού αντιπυραυλικού συστήματος «Χρυσός Θόλος», υποστηρίζοντας ότι η γεωγραφική θέση του νησιού είναι σημαντική για την άμυνα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι σπάνιες γαίες και ο ανταγωνισμός με την Κίνα
Πέρα όμως από τη στρατιωτική σημασία της, η Γροιλανδία διαθέτει και σημαντικά αποθέματα κρίσιμων ορυκτών και σπάνιων γαιών.
Το γεγονός αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εξαιτίας της κυρίαρχης θέσης της Κίνας στην παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής και επεξεργασίας σπάνιων γαιών.
Οι πρώτες ύλες αυτές είναι απαραίτητες για ηλεκτρονικά συστήματα, ηλεκτρικά οχήματα, προηγμένα οπλικά συστήματα και σειρά τεχνολογιών υψηλής σημασίας.
Ωστόσο, η αξιοποίησή τους στη Γροιλανδία παραμένει εξαιρετικά δύσκολη εξαιτίας των ακραίων καιρικών συνθηκών, της έλλειψης υποδομών και του ιδιαίτερα υψηλού κόστους εξόρυξης.
Μια νέα συμφωνία πάνω σε ένα παλιό πλαίσιο
Η συμφωνία που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ αποκτά επομένως μεγαλύτερη σημασία όχι επειδή φέρνει για πρώτη φορά τις ΗΠΑ στρατιωτικά στη Γροιλανδία, αλλά επειδή έρχεται να προστεθεί σε ένα αμυντικό καθεστώς που βρίσκεται σε ισχύ από το 1951.
Το πόσο μεγάλη θα είναι τελικά η αλλαγή θα γίνει σαφές μόνο όταν δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο και φανεί ποια δικαιώματα προστίθενται σε εκείνα που ήδη διαθέτει η Ουάσιγκτον εδώ και δεκαετίες.
