Νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αντιμετώπιση μαζικών ή οργανωμένων μεταναστευτικών ροών ανακοίνωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Στρασβούργο. Η κατεύθυνση που παρουσίασε περιλαμβάνει στοιχεία που είχε θέσει και η Αθήνα μετά την κρίση στη Θέουτα, με προκαθορισμένα κριτήρια ενεργοποίησης και προσωρινή ευελιξία στις διαδικασίες.
Το νέο πλαίσιο θα αφορά περιπτώσεις στις οποίες καταγράφονται μεγάλης κλίμακας μετακινήσεις ανθρώπων ή ενδείξεις ότι οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται και χρησιμοποιούνται με στόχο την άσκηση πίεσης σε κράτος-μέλος.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνέδεσε, πάντως, τις νέες δυνατότητες με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και την αποτελεσματική φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το υφιστάμενο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο περιλαμβάνει ήδη ειδικό κανονισμό για καταστάσεις κρίσης και εργαλειοποίησης, καθώς και επιχειρησιακή και οικονομική στήριξη προς κράτη που δέχονται δυσανάλογη πίεση.
Η κρίση στη Θέουτα επιτάχυνε τις εξελίξεις
Η νέα πρωτοβουλία έρχεται μετά τις εξελίξεις του Ιουλίου στη Θέουτα, όπου μεγάλος αριθμός ανθρώπων πέρασε ή επιχείρησε να περάσει από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναφέρει ότι η πλειονότητα όσων εισήλθαν στη Θέουτα επέστρεψε στο Μαρόκο και ότι δεν καταγράφηκε μαζική μετακίνηση προς την ηπειρωτική Ισπανία και την υπόλοιπη ζώνη Σένγκεν.
Ωστόσο, οι εξελίξεις προκάλεσαν αλυσιδωτές αντιδράσεις. Η Ιταλία επανέφερε προσωρινούς ελέγχους στις αεροπορικές και θαλάσσιες συνδέσεις με την Ισπανία, επικαλούμενη κινδύνους για τη δημόσια τάξη, την εσωτερική ασφάλεια και πιθανές δευτερογενείς μετακινήσεις. Η Ισπανία είχε προηγουμένως εφαρμόσει αντίστοιχα μέτρα για τις αφίξεις από την Ιταλία.
Τι είχε προτείνει η Ελλάδα
Μετά την κρίση στη Θέουτα, η ελληνική πλευρά είχε ζητήσει τη δημιουργία σαφούς μηχανισμού για περιπτώσεις στις οποίες ένα κράτος-μέλος βρίσκεται αντιμέτωπο με ξαφνική και δυσανάλογη μεταναστευτική πίεση ή με οργανωμένη «εργαλειοποίηση» μεταναστευτικών ροών.
Σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, για την ενεργοποίηση του μηχανισμού θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη συγκεκριμένα και αντικειμενικά στοιχεία, όπως ο αριθμός των αφίξεων, η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται και η δυνατότητα του κράτους να τις διαχειριστεί.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Αθήνα είχε προτείνει προσωρινές και αναλογικές προσαρμογές στις συνήθεις διαδικασίες, υπό αυστηρό έλεγχο.
Δείτεκαι αυτά
Σε ιδιαίτερα ακραίες συνθήκες είχε τεθεί ακόμη και η δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής νέων αιτήσεων ασύλου.
Η πρόταση που παρουσίασε η πρόεδρος της Κομισιόν κινείται προς την κατεύθυνση ενός ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου με προκαθορισμένα κριτήρια και χρονικά περιορισμένη ευελιξία. Δεν ανακοινώθηκε, ωστόσο, γενική δυνατότητα αναστολής της υποβολής αιτήσεων ασύλου.
Τι προβλέπει ήδη το νέο Σύμφωνο
Το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση από τις 12 Ιουνίου 2026.
Μεταξύ άλλων, προβλέπει ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και επιστροφών στα εξωτερικά σύνορα, ειδικά πρωτόκολλα για καταστάσεις κρίσης, πρόσθετη επιχειρησιακή βοήθεια και χρηματοδότηση, καθώς και εργαλεία αντιμετώπισης περιπτώσεων όπου τρίτες χώρες ή άλλοι παράγοντες χρησιμοποιούν μεταναστευτικές ροές για πολιτικούς ή αποσταθεροποιητικούς σκοπούς.
Παράλληλα, έχει τεθεί σε εφαρμογή μόνιμος μηχανισμός αλληλεγγύης, μέσω του οποίου κράτη που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερη μεταναστευτική πίεση μπορούν να λαμβάνουν υποστήριξη από τα υπόλοιπα μέλη της Ένωσης.
Η Κομισιόν αναφέρει ότι οι παράτυπες αφίξεις έχουν παρουσιάσει σημαντική μείωση, ενώ συνεχίζεται η εφαρμογή και προσαρμογή των νέων κανόνων από τα κράτη-μέλη.
Ενισχυμένος ρόλος για τη Frontex
Στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες βρίσκεται και η περαιτέρω ενίσχυση της Frontex, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επιχειρησιακές δυνατότητες.
Το νέο Σύμφωνο προβλέπει ήδη αυξημένη υποστήριξη από ευρωπαϊκούς οργανισμούς όταν ένα κράτος βρίσκεται υπό δυσανάλογη πίεση. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορούν να κινητοποιούνται η Frontex, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για το Άσυλο και άλλες ευρωπαϊκές δομές.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζήτησε ακόμη ταχύτερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, καλύτερη επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων και ενισχυμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης σε συνεργασία με τρίτες χώρες.
«Τα σύνορα της Θέουτα είναι ευρωπαϊκά σύνορα. Γιατί η Θέουτα είναι Ισπανία. Η Θέουτα είναι Ευρώπη», ανέφερε στην ομιλία της.
Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το μεταναστευτικό
Το ζήτημα μεταφέρεται πλέον και σε επίπεδο Ευρωπαίων ηγετών.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει αποφασίσει ότι τον Οκτώβριο του 2026 θα πραγματοποιήσει στρατηγική συζήτηση για τη μετανάστευση, με έμφαση μεταξύ άλλων στις παράτυπες εισόδους, στις επιστροφές, στην εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου και στην αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.
Η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί και στις πιέσεις που δέχονται τα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης, από τη Μεσόγειο και την Κρήτη έως τα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης.
