Τη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών πρότεινε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μορφή υβριδικής απειλής που ξεπερνά τα όρια της συνηθισμένης διαχείρισης του μεταναστευτικού.
Σε παρέμβασή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι το ευρωπαϊκό περιβάλλον ασφαλείας έχει μεταβληθεί σημαντικά. Εκτός από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ευρώπη καλείται πλέον να αντιμετωπίσει και τη σκόπιμη χρήση μεταναστευτικών ροών ως μέσου πολιτικής και γεωπολιτικής πίεσης.
Ανεπαρκές το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο
Ο πρωθυπουργός εκτίμησε ότι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση κρίσεων τέτοιας μορφής.
Όπως σημείωσε, το υφιστάμενο πλαίσιο προβλέπει μηχανισμούς αλληλεγγύης και αυξημένη ευελιξία, ωστόσο έχει σχεδιαστεί κυρίως για διαχειρίσιμες μεταναστευτικές πιέσεις.
Δεν καλύπτει πλήρως, σύμφωνα με τον ίδιο, περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αφίξεις οργανώνονται ή ενισχύονται με σκοπό να ασκηθεί πίεση σε κράτη-μέλη ή συνολικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πότε θα ενεργοποιείται ο μηχανισμός
Η πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη προβλέπει τη δημιουργία ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα ενεργοποιείται με βάση σαφή και αντικειμενικά κριτήρια.
Μεταξύ αυτών θα εξετάζονται η ταχύτητα και το μέγεθος των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε κράτους-μέλους.
Παράλληλα, θα λαμβάνονται υπόψη ενδείξεις συντονισμού ή εμπλοκής τρίτων χωρών, αλλά και οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Δείτεκαι αυτά
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικής και δυσανάλογης πίεσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει, κατά την πρόταση του πρωθυπουργού, να έχουν τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής νέων αιτήσεων ασύλου.
Την ίδια ώρα, θα πρέπει να επιταχύνονται οι επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης διευκρίνισε ότι ένα τέτοιο μέτρο θα εφαρμόζεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με πλήρη συμμόρφωση προς το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.
«Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά για αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η προστασία των εξωτερικών συνόρων
Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων και η διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των Ευρωπαίων πολιτών.
Αναγνώρισε ότι οι ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου πρέπει να παραμείνουν μέρος του ευρωπαϊκού πλαισίου, ιδιαίτερα για υπηκόους χωρών με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι διαδικασίες αυτές δεν είναι αρκετές όταν οι αφίξεις είναι αιφνίδιες, μαζικές και συντονισμένες.
Οι κρίσεις σε Έβρο και ευρωπαϊκά σύνορα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στις πρόσφατες εξελίξεις στη Θέουτα της Ισπανίας, σημειώνοντας ότι τα αίτια της συγκεκριμένης κρίσης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.
Παράλληλα, υπενθύμισε την κρίση στον Έβρο το 2020, καθώς και όσα συνέβησαν το 2021 στα σύνορα της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία.
Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, οι μεταναστευτικές ροές είχαν αξιολογηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης.
Ο πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι, σε τέτοιες συνθήκες, τα εθνικά συστήματα ασύλου και υποδοχής κινδυνεύουν να παραλύσουν.
Ταυτόχρονα, μειώνεται η εμπιστοσύνη των πολιτών και τίθεται σε δοκιμασία ακόμη και η ομαλή λειτουργία της Ζώνης Σένγκεν.
Προσωρινά μέτρα με αυστηρές εγγυήσεις
Σύμφωνα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, οποιοδήποτε έκτακτο μέτρο θα πρέπει να είναι προσωρινό, αναλογικό και να συνοδεύεται από ισχυρές δικλείδες προστασίας.
Όπως τόνισε, ο σεβασμός του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ευρωπαϊκού δικαίου και της αρχής της μη επαναπροώθησης παραμένει αδιαπραγμάτευτος.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, σημειώνοντας ότι κανένα κράτος πρώτης γραμμής δεν πρέπει να καλείται να διαχειρίζεται μόνο του τέτοιες κρίσεις.
Με την ενεργοποίηση του μηχανισμού θα πρέπει, όπως πρότεινε, να κινητοποιείται αυτόματα επιχειρησιακή υποστήριξη από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Παράλληλα, θα πρέπει να προβλέπονται συντονισμένες επιστροφές, οικονομική ενίσχυση και τεχνική βοήθεια προς τα κράτη που δέχονται την πίεση.
Προειδοποίηση για νέες ευρωπαϊκές διαιρέσεις
Καταλήγοντας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποίησε ότι χωρίς ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο τα κράτη πρώτης γραμμής θα παραμένουν ευάλωτα.
Παράλληλα, θα ενισχύονται τα κίνητρα όσων επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν τη μετανάστευση για γεωπολιτικούς σκοπούς και θα αυξάνονται οι εσωτερικές διαιρέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως σημείωσε, η Ευρώπη πρέπει να προσαρμόσει τη μεταναστευτική πολιτική της στις νέες συνθήκες και να αναγνωρίσει ότι οι μεταναστευτικές ροές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο υβριδικής πίεσης.
Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι η Ένωση χρειάζεται τα κατάλληλα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία, ώστε να προστατεύει τα εξωτερικά σύνορά της με νόμιμο, αποφασιστικό και συλλογικό τρόπο.
