Η ίδρυση του Νέου Κόμματος από τον Οζγκιούρ Οζέλ αλλάζει τις πολιτικές ισορροπίες στην Τουρκία και δημιουργεί νέα πίεση στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η παράταξη διαθέτει ήδη 91 βουλευτές, ενώ περισσότεροι από 200 δήμοι φέρονται έτοιμοι να εξετάσουν την ένταξή τους σε αυτή.
Η προσπάθεια του Τούρκου προέδρου να αποδυναμώσει την αντιπολίτευση φαίνεται να έχει προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα. Με τον Εκρέμ Ιμάμογλου στη φυλακή και το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα σε βαθιά εσωτερική κρίση, ο Ερντογάν υπολόγιζε ότι δεν θα υπήρχε ισχυρός αντίπαλος απέναντί του στις επόμενες εκλογές.
Η εμφάνιση, όμως, του Νέου Κόμματος δημιουργεί διαφορετικά δεδομένα. Η νέα παράταξη του Οζγκιούρ Οζέλ δεν παρουσιάζεται ως μια προσωρινή κομματική στέγη, αλλά ως ο βασικός φορέας που φιλοδοξεί να ενώσει τις αντιπολιτευόμενες δυνάμεις.
Οι 91 βουλευτές και η μάχη για τους δήμους
Μέσα σε λίγες ημέρες, το Νέο Κόμμα απέκτησε κοινοβουλευτική δύναμη 91 βουλευτών και προσέλκυσε εκατοντάδες πρώην μέλη της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια μεταφοράς δημοτικών και περιφερειακών μηχανισμών στη νέα παράταξη. Ο Οζέλ υποστήριξε ότι περισσότεροι από 200 δήμοι έχουν εκφράσει την πρόθεση να ενταχθούν στο Νέο Κόμμα.
Η διαδικασία θεωρείται ιδιαίτερα σύνθετη. Η αποχώρηση ενός δημάρχου δεν εξαρτάται μόνο από την προσωπική του απόφαση, αλλά και από τη σύνθεση των δημοτικών συμβουλίων, τις τοπικές πλειοψηφίες, τις δημοτικές επιχειρήσεις και τις ισορροπίες στις περιφερειακές οργανώσεις.
Ακόμη και στην περίπτωση που ο τελικός αριθμός των δήμων είναι μικρότερος, η απόκτηση σημαντικής παρουσίας στην τοπική αυτοδιοίκηση θα προσφέρει στο νέο κόμμα οργανωτική εμπειρία, στελέχη, κοινωνικά δίκτυα και άμεση επαφή με τους πολίτες.
Η σύγκρουση για τη νομιμοποίηση του CHP
Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής του Οζέλ είναι η αμφισβήτηση της σημερινής ηγεσίας του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος.
«Το μη εκλεγμένο CHP δεν αποτελεί συνομιλητή μας», έχει δηλώσει, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική νομιμοποίηση προέρχεται από τις εκλογές και όχι από δικαστικές αποφάσεις, κομματικές σφραγίδες ή την κατοχή των κεντρικών γραφείων.
Η συγκεκριμένη θέση βρίσκει απήχηση σε τμήμα του αντιπολιτευόμενου Τύπου. Το παλαιό CHP περιγράφεται ως ένας μηχανισμός που διατηρεί μόνο την επίσημη κομματική του δομή, ενώ στο Νέο Κόμμα έχουν μετακινηθεί βουλευτές, δήμαρχοι, οργανώσεις και μέρος της κοινωνικής βάσης της αντιπολίτευσης.
Η αντίδραση του φιλοκυβερνητικού Τύπου
Οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες επιχειρούν να περιορίσουν τη δυναμική της νέας παράταξης, παρουσιάζοντάς την ως «τεχνητό» πολιτικό δημιούργημα.
Δημοσιεύματα συνδέουν την άνοδο του Νέου Κόμματος με εταιρείες επικοινωνίας, πληρωμένους υποστηρικτές, δημοσιογράφους, δίκτυα του Φετουλάχ Γκιουλέν, ψηφιακές επιχειρήσεις και ξένα κέντρα.
Η προσπάθεια αυτή επικεντρώνεται κυρίως στην αμφισβήτηση της κοινωνικής υποστήριξης της παράταξης. Στόχος είναι να αποτραπεί η προσέγγιση ψηφοφόρων που έχουν απομακρυνθεί από το AKP, αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφυλάξεις το παραδοσιακό CHP.
Η οικονομική δυσαρέσκεια πιέζει το AKP
Οι δημοσκοπικές ενδείξεις ενισχύουν την ανησυχία στο κυβερνητικό στρατόπεδο.
Σύμφωνα με στοιχεία της Istanbul Ekonomi Arastirma, το 51,3% των ψηφοφόρων του AKP χαρακτήριζε στις αρχές Ιουλίου την οικονομική κατάσταση κακή ή πολύ κακή. Τον προηγούμενο μήνα το αντίστοιχο ποσοστό βρισκόταν στο 42,6%.
Η απαισιοδοξία για την πορεία της χώρας μεταξύ των ψηφοφόρων του κυβερνώντος κόμματος αυξήθηκε από 29,9% σε 36,1%. Ιδιαίτερα υψηλή εμφανίζεται η οικονομική δυσαρέσκεια μεταξύ των συνταξιούχων και των ψηφοφόρων ηλικίας άνω των 65 ετών.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των ψηφοφόρων τοποθετείται κοντά στο πολιτικό Κέντρο. Περίπου 35% δηλώνει κεμαλιστικό και 22,5% εθνικιστικό.
Το σχέδιο για μια πολυσυλλεκτική παράταξη
Ο Οζγκιούρ Οζέλ επιχειρεί να αποφύγει την εικόνα ενός κόμματος που θα αποτελεί απλώς συνέχεια του CHP ή προσωπικό όχημα του ίδιου, του Εκρέμ Ιμάμογλου ή του Μανσούρ Γιαβάς.
Στόχος του είναι η συγκρότηση μιας ευρύτερης παράταξης, στην οποία θα μπορούν να συνυπάρξουν εκκοσμικευμένοι ρεπουμπλικανοί, εθνικιστές, κεντρώοι, απογοητευμένοι συντηρητικοί και Κούρδοι ψηφοφόροι.
Ο Οζέλ έχει αναφέρει ότι ποσοστό μεταξύ 49% και 70% των πολιτών θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να εξετάσει την ψήφο προς το Νέο Κόμμα. Διευκρίνισε, πάντως, ότι τα συγκεκριμένα ποσοστά δεν αποτελούν πρόθεση ψήφου.
Ο πιο άμεσος στόχος είναι η υπέρβαση του 40%. Ο στρατηγικός ορίζοντας παραμένει το 50% συν μία ψήφο, που απαιτείται για την εκλογή προέδρου στην Τουρκία.
Το τρίγωνο Οζέλ, Ιμάμογλου και Γιαβάς
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα της νέας παράταξης είναι ταυτόχρονα και μία από τις βασικές αδυναμίες της.
Ο Οζέλ ελέγχει τον κομματικό μηχανισμό και την οργανωτική πρωτοβουλία. Ο φυλακισμένος Εκρέμ Ιμάμογλου έχει μετατραπεί σε σύμβολο της σύγκρουσης με την κυβέρνηση, ενώ ο δήμαρχος Άγκυρας Μανσούρ Γιαβάς διατηρεί σημαντική επιρροή μεταξύ εθνικιστών και συντηρητικών ψηφοφόρων.
Ο Οζέλ δεν έχει πιέσει τον Γιαβάς να αποχωρήσει άμεσα από το CHP. Μία πρόωρη μετακίνησή του θα μπορούσε να περιορίσει την ευρύτερη εκλογική του επιρροή.
Τα μέσα πίεσης που διαθέτει η κυβέρνηση
Η κυβέρνηση εξακολουθεί να έχει στη διάθεσή της σημαντικούς μηχανισμούς για να επιβραδύνει την εδραίωση του Νέου Κόμματος.
Δείτεκαι αυτά
Η άρση βουλευτικών ασυλιών, οι δικογραφίες κατά του Οζέλ και άλλων βουλευτών, καθώς και οι διώξεις εναντίον δημάρχων, μπορούν να μετατρέψουν την πολιτική δυναμική της παράταξης σε παρατεταμένο πόλεμο φθοράς.
Οι επιχειρήσεις εναντίον δημάρχων στην Κωνσταντινούπολη και στην Άγκυρα δείχνουν ότι η τοπική αυτοδιοίκηση θα αποτελέσει βασικό πεδίο της πολιτικής σύγκρουσης.
Σύμφωνα με Τούρκους αναλυτές, η κυβέρνηση δεν χρειάζεται να απαγορεύσει το Νέο Κόμμα. Αρκεί να το διατηρεί νομικά ευάλωτο, οικονομικά πιεσμένο και πολιτικά ασταθές.
Το νομοσχέδιο για τον αφοπλισμό του PKK
Την ίδια περίοδο, η Τουρκία προετοιμάζει νομοθετική πρωτοβουλία για τον τερματισμό της ένοπλης δράσης του PKK.
Το σχέδιο προβλέπει έναν προσωρινό μηχανισμό αφοπλισμού, επιστροφής μελών της οργάνωσης και ελεγχόμενης επανένταξής τους. Η εφαρμογή του θα αρχίσει μόνο εφόσον οι τουρκικές υπηρεσίες ασφαλείας διαπιστώσουν ότι το PKK έχει διαλυθεί και εγκαταλείψει τα όπλα.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να έχει περιορισμένη χρονική διάρκεια, πιθανότατα από έξι μήνες έως έναν χρόνο. Δεν προβλέπει γενική αμνηστία, ειδική διάταξη για τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν ή κάλυψη της ανώτερης ηγεσίας του PKK.
Περίπου 5.000 κρατούμενοι ή καταδικασμένοι για υποθέσεις σχετικές με το PKK ενδέχεται να ωφεληθούν, εφόσον δεν συνδέονται προσωπικά με ανθρωποκτονίες ή άλλες ιδιαίτερα βαριές πράξεις.
Περίπου 200 ανώτερα στελέχη αναμένεται να παραμείνουν εκτός Τουρκίας, πιθανότατα στο βόρειο Ιράκ.
Ο καθοριστικός ρόλος του Οτσαλάν
Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν θεωρείται βασικός παράγοντας για την εφαρμογή της διαδικασίας.
Η Άγκυρα χρειάζεται την επιρροή του ώστε να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση της ηγεσίας του PKK στο όρος Καντίλ, καθώς και των οργανωτικών δομών στη Συρία και στην Ευρώπη.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική κυβέρνηση αποφεύγει να αναγνωρίσει δημόσια ότι ο Οτσαλάν λειτουργεί ως διαπραγματευτής ή εγγυητής της διαδικασίας.
Ο Οζγκιούρ Οζέλ υποστηρίζει ότι η αντιπολίτευση δεν πρέπει να απορρίψει την ειρήνη και τον αφοπλισμό μόνο και μόνο επειδή ο Ερντογάν μπορεί να επιχειρήσει να τους αξιοποιήσει πολιτικά.
Ζητά, ωστόσο, η ειρηνευτική διαδικασία να συνδεθεί με τη δημοκρατική αποκατάσταση, την εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων και τον τερματισμό των επιλεκτικών διώξεων.
Η νέα πολιτική πραγματικότητα στην Τουρκία διαμορφώνεται πλέον σε δύο παράλληλα μέτωπα: στην προσπάθεια του Οζέλ να συγκροτήσει έναν ισχυρό αντίπαλο απέναντι στον Ερντογάν και στην πρωτοβουλία της κυβέρνησης για τον αφοπλισμό του PKK.
