Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ PATRIOT του Στρατηγού Λάζαρου Σκυλάκη *
Ο ελληνισμός για δεκαετίες είχε να βιώσει μια «επιθετική στρατιωτική κίνηση» σε καιρό ειρήνης, όπως αυτή που αποφάσισε να πραγματοποιήσει η ελληνική κυβέρνηση στέλνοντας δύο φρεγάτες και δύο ζεύγη αεροσκαφών F-16 στην Μεγαλόνησο για να την προστατεύσει. Ενέργεια που έτυχε της καθολικής επιδοκιμασίας του ελλαδικού και κυπριακού ελληνισμού, πλην των λίγων γνωστών εξαιρέσεων.
Στο πλαίσιο αυτό της δυναμικής και αποφασιστικής πολιτικής δόθηκε εντολή και για την μεταστάθμευση μιας πυροβολαρχίας Patriot, της 350 Πτέρυγας Κατευθυνόμενων Βλημάτων, στο στρατηγικό νησί της Καρπάθου, ως προληπτικό μέτρο, με σκοπό την ενίσχυση της αεράμυνας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Το συγκεκριμένο νησί της Δωδεκανήσου, λόγω της θέσης του, μπορεί να ελέγχει τις πτήσεις όλων των εναέριων μέσων από την Κύπρο προς την Κρήτη, φράσσοντας ουσιαστικά τον άξονα από Ανατολάς προς Δυσμάς και ταυτοχρόνως ενώνοντας τις δύο μεγαλονήσους.
Οι πρωτοβουλίες αυτές έθεσαν σε εφαρμογή το ενιαίο αμυντικό δόγμα Ελλάδος – Κύπρου, το οποίο βρισκόταν προ ολίγου εάν όχι σε νεκρική κατάσταση, τουλάχιστον εν υπνώσει. Η νεκρανάσταση του εν λόγω δόγματος υπήρξε μια ανέλπιστη και ευχάριστη έκπληξη, την οποία βίωσε ο γράφων στην Κύπρο, όπου βρίσκεται. Επιτέλους, ο εδώ ελληνισμός διαπίστωσε ότι η Ελλάδα είναι παρούσα και δεν κείται μακράν.
Ας επικεντρωθούμε όμως στο αντιαεροπορικό (Α/Α) σύστημα Patriot και στην επιχειρησιακή σημασία του για την άμυνα της χώρας. Το Patriot – ακρωνύμιο του Phased Array Tracking Radar to Intercept on Target – είναι ένα κινητό αντιαεροπορικό και αντιπυραυλικό σύστημα άμυνας εδάφους-αέρος, που αναπτύχθηκε από τη Raytheon Technologies και αντικατέστησε τα παλαιά συστήματα Nike-Hercules.
Θεωρείται ένα από τα πλέον προηγμένα συστήματα αεράμυνας στο οπλοστάσιο των ΗΠΑ και βρίσκεται σε επιχειρησιακή χρήση από τη δεκαετία του 1980. Εντάχθηκε στην Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ) το 2003 και είναι το σημαντικότερο αμυντικό πυραυλικό σύστημα της χώρας μας. Ουσιαστικά είναι ένα κινητό αντιαεροπορικό σύστημα μεγάλου βεληνεκούς (HSAM) παντός καιρού, το οποίο έχει σχεδιαστεί να αναχαιτίζει βαλλιστικά βλήματα, βλήματα cruise και μαχητικά αεροσκάφη νέας γενιάς, με εμβέλεια ραντάρ έρευνας 170 χλμ. και μέγιστο βεληνεκές εμπλοκής 150 χλμ. Η διαμόρφωση PAC-3 με βλήματα PAC-2 GEM, την οποία έχει επιλέξει η Ελλάδα, χρησιμοποιήθηκε αποτελεσματικά κατά την διάρκεια της επιχείρησης «Iraqi Freedom», όπου αναχαίτισε ιρακινά βλήματα εδάφους-εδάφους.
Το σύστημα αποτελείται από το Κέντρο Συντονισμού και Πληροφοριών (ICC), το Ραντάρ (Radar Set), το Σταθμό Ελέγχου Εμπλοκής (ECS) και τους Σταθμούς Εκτόξευσης (Launching Stations).
Σήμερα 19 χώρες διαθέτουν στο οπλοστάσιο τους το συγκεκριμένο σύστημα μεταξύ των οποίων αρκετές χώρες του Περσικού κόλπου, όπως το Κουβέιτ, η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία κ.ά. Σημειωτέον ότι η Τουρκία δεν το διαθέτει.
Η ΠΑ έχει προμηθευτεί 2 Κέντρα Συντονισμού – Πληροφοριών και 6 Σταθμούς Ελέγχου Εμπλοκής (ήτοι 6 πυροβολαρχίες ή συστοιχίες) με 6 Σταθμούς εκτόξευσης το καθένα.
Συνολικά δηλαδή διαθέτουμε 36 εκτοξευτές. Το σύστημα έχει δυνατότητα ταυτόχρονης εμπλοκής 9 στόχων. Επίσης το κάθε Κέντρο Συντονισμού Πληροφοριών ελέγχει και συντονίζει μέχρι 6 Σταθμούς Ελέγχου Εμπλοκής και διασυνδέεται με το Εθνικό Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου.
Ενδιαφέρον είναι ότι το ραντάρ έρευνας και εγκλωβισμού στόχων και καθοδήγησης βλήματος AN/MPQ-65 καλύπτει 120 μοίρες, οι εκτοξευτές Μ-901 είναι τετραπλοί και τα διατιθέμενα βλήματα στην χώρα μας είναι τα ΜΙΜ-104Α, ΜΙΜ-104Β SOJC και τα ΜΙΜ-104D GEM. Το βάρος της εκρηκτικής κεφαλής του βλήματος είναι 90 κιλά, το μέγιστο ύψος 24 χλμ, το βεληνεκές 160 χλμ, με ταχύτητα 3+ Mach και επιτάχυνση 30g. Ο ελάχιστος χρόνος πτήσης του βλήματος είναι τα εννέα δευτερόλεπτα, όσα δηλαδή χρειάζεται η πολεμική κεφαλή για να ενεργοποιηθεί, ενώ ο μέγιστος χρόνος πτήσης είναι περίπου της τάξεως των 210 δευτερολέπτων, όσο δηλαδή χρειάζεται το βλήμα για να φτάσει στο μέγιστο βεληνεκές.
Σήμερα διεθνώς η πλέον εξελιγμένη διαμόρφωση του συστήματος ονομάζεται PAC-3 (Patriot Advanced Capability-3), την οποία δεν διαθέτουμε και η απόκτησή της έχει σημαντικότατο κόστος. Κάθε εκτοξευτής διαθέτει 16 κελιά εκτόξευσης με βλήματα τύπου ΜΙΜ-104F και PAC-3 MSE (Missile Segment Enhancement) και πιο εξελιγμένο ραντάρ.
Πρόκειται για ραντάρ τεχνολογίας AESA με ικανότητα έρευνας και εντοπισμού σ’ ολόκληρο το τόξο των 360 μοιρών, σε τρείς δέσμες μεγέθους 120 μοιρών έκαστη, η χρήση του οποίου αυξάνει σε μεγάλο βαθμό τις ικανότητες των Patriot. Επίσης διαθέτει οθόνες WMI με τις οποίες ο χειριστής δεν έχει παρά να μεγεθύνει, δια του δακτύλου, σαν σε οθόνη αφής, το ίχνος του αεροσκάφους για να δει, σε τρισδιάστατη απεικόνιση, και από οποιαδήποτε γωνία θέλει, εάν το αεροσκάφος πετά εντός ή εκτός του αεροδιαδρόμου ασφαλείας ή που ακριβώς βρίσκεται.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί μόλις 1-2 δευτερόλεπτα. Η εξελιγμένη έκδοση του συστήματος PAC-3, προσεγγίζει με διαφορετικό τρόπο την αναχαίτιση πυραύλων και αεροσκαφών. Στη στρατιωτική αργκώ το σύστημα ονομάζεται «hit-to-kill», δηλαδή σκοπός του είναι να χτυπήσει το στόχο και όχι να εκραγεί σε μικρή απόσταση, ήτοι κατάρριψη μέσω κρούσεως και όχι μέσω προσεγγίσεως και θραυσματοποιήσεως
. Ο πύραυλος χρησιμοποιεί μικρές ρουκέτες για την πλοήγησή του, σε αντίθεση με τα πτερύγια, ενώ διαθέτει το δικό του radar που τον βοηθά να ανιχνεύει συνεχώς τη θέση του στόχου κατά τη διάρκεια της πτήσης. Αντιθέτως, η έκδοση PAC-2 βασίζεται στο radar εδάφους, πρακτική που αποδεικνύεται αποτελεσματική στην περίπτωση των αεροσκαφών, όχι όμως τόσο για τους πυραύλους.
Σύμφωνα με πληροφορίες υφίσταται ένα ελληνικό πρόγραμμα μερικής αναβάθμισης και υλοποιείται αξιοποιώντας αντισταθμιστικά οφέλη από την αρχική σύμβαση μεταξύ της ΠΑ και της Raytheon στα πλαίσια της αγοράς των Patriot.
Αποτελεί δε συνέχεια της εκτεταμένης συμμετοχής, που είχαν ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες στην εγχώρια συμπαραγωγή η οποία έγινε με μεγάλη επιτυχία. Αφορά στην εγκατάσταση και ενσωμάτωση όλων των τροποποιήσεων του ηλεκτρονικού εξοπλισμού, καθώς και τον λειτουργικό έλεγχο του συστήματος μέσω του αναβαθμισμένου λογισμικού στην πλέον σύγχρονη έκδοσή του για τα κέντρα ελέγχου, συντονισμού και επικοινωνιών, σε όλα τα ελληνικά Patriot. Να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει αναβάθμιση των πυραύλων ή των ραντάρ.
Εύλογη είναι η ανησυχία, για το κατά πόσο οι 6 πυροβολαρχίες patriot, που διαθέτουμε, μπορούν να καλύψουν όλο τον ελληνικό χώρο.
Πρέπει να σημειωθεί ότι αφενός το εν λόγω σύστημα έχει συγκεκριμένη αποστολή για την κάλυψη και προστασία στρατηγικών στόχων από εναέριες απειλές, όπως μεγάλα πληθυσμιακά και βιομηχανικά κέντρα, κόμβους συγκοινωνιών, επικοινωνιών κλπ και αφετέρου τα συστήματα αυτά δρουν σε συντονισμό και διασύνδεση με άλλα αντιαεροπορικά και αντιβαλλιστικά συστήματα, αλληλεπικαλύπτοντας όλες τις περιοχές και ζώνες αεράμυνας.
Από την άλλη, η πατρίδα μας δεν διαθέτει τις απεριόριστες οικονομικές δυνατότητες για την προμήθεια επιπλέον συστημάτων, τα οποία είναι πανάκριβα. Να σημειώσουμε ότι το κόστος απόκτησής τους το 2003 ανήλθε στο ποσό των 1.139.000.000 δολαρίων.
Δείτεκαι αυτά
Σήμερα μια συστοιχία Patriot τελευταίας διαμόρφωσης (PAC-3), με την πλήρη εγκατάσταση των εκτοξευτών, των ραντάρ και των πυραύλων αναχαίτισης να κοστίζει πάνω από 1 δισ. δολάρια, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Ένας μόνο αναχαιτιστής/πύραυλος κοστίζει έως και 4 εκατ. δολάρια, καθιστώντας προβληματική τη χρήση του ενάντια σε φθηνά drone (που μπορεί να κοστίζουν μόλις 50.000 δολάρια). Βέβαια σύμφωνα με αναλυτές μια μόνο συστοιχία/πυροβολαρχία Patriot δύναται να καλύψει περιοχή 100 με 200 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ανάλογα με το πόσοι εκτοξευτές υπάρχουν στη συστοιχία, το έδαφος και άλλους παράγοντες. Επιβεβαιώνοντας τον κανόνα «ότι δίνεις παίρνεις».
Η χώρα μας έχει διαθέσει μια πυροβολαρχία patriot με τα στελέχη της από τον Σεπτέμβριο του 2021 στην Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Integrated Air Missile Defense (IAMD) Concept» για την ενίσχυση της αεράμυνας του βασιλείου.
Η αποστολή αυτή, την οποία δυστυχώς πολλοί επέκριναν, μας παρέχει διπλωματικά και στρατιωτικά οφέλη. Η συνεργασία ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Σαουδική Αραβία είναι διαρκής και έχει προσφέρει στις Ένοπλες Δυνάμεις αρκετές «ανάσες» για την υποστήριξη αεροσκαφών και ελικοπτέρων.
Η ΠΑ παρέλαβε δωρεάν ανταλλακτικά για τα μεταγωγικά αεροσκάφη C-130 που διαθέτει, γεγονός το οποίο έχει βοηθήσει σημαντικά στη διεύρυνση της διαθεσιμότητας του συγκεκριμένου τύπου που παλαιότερα ήταν εξαιρετικά χαμηλή.
Το 2025 είχαν συμφωνήσει και παραχωρήσει δωρεάν ανταλλακτικά και άλλα υλικά (αξίας περίπου 1 εκατ. δολαρίων) για τα ελικόπτερα τύπου «Απάτσι» (AH-64D) της Αεροπορίας Στρατού. Το Ριάντ συνεργάζεται στενά με την Αθήνα για το σύνολο των συστημάτων αμερικανικής τεχνολογίας και συζητεί την πιθανή αναβάθμιση των συστημάτων ραντάρ και των εκτοξευτών πυραύλων των patriot, τουλάχιστον αυτών που είναι εγκατεστημένοι στην Σαουδική Αραβία. 
Εν κατακλείδι, το σύστημα Patriot αποτελεί ένα από τα πλέον σύγχρονα και αξιόμαχα επιχειρησιακά εργαλεία και μέσα που διαθέτει η πατρίδα μας για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και την ενάσκηση μιας επιτυχημένης στρατιωτικής διπλωματίας.
Η ικανότητα του συστήματος έχει αποδειχθεί κατ΄ επανάληψη σε όλες τις συρράξεις και πολέμους στους οποίους χρησιμοποιήθηκε. Η συνεχείς πιέσεις και απαιτήσεις των συμμάχων μας να στείλουμε μια πυροβολαρχία στην Ουκρανία αποδεικνύει την αξία του συστήματος.
Ευτυχώς οι παραπάνω πιέσεις τερματίστηκαν μετά και την μεταστάθμευση της πυροβολαρχίας στην Κάρπαθο και των νέων απαιτήσεων του νέου θεάτρου επιχειρήσεων της ευρύτερης Μέσης Ανατολής.
Ο Στρατηγός Λάζαρος Σκυλάκης έχει διατελέσει και Διοικητής του ΠΒΚ*
