Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ φαίνεται να ανοίγει μια νέα και ιδιαίτερα επικίνδυνη περίοδο για την πυρηνική πολιτική του Ιράν, με τις πιο σκληροπυρηνικές φωνές στο εσωτερικό του καθεστώτος να ενισχύονται και να ζητούν πλέον ανοιχτά την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η απουσία του ανώτατου ηγέτη –ο οποίος είχε εκδώσει φάτουα απαγορεύοντας την κατασκευή πυρηνικών όπλων– δημιουργεί ένα κενό που ήδη επιχειρούν να εκμεταλλευτούν κύκλοι εντός του καθεστώτος, κυρίως από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Η πρώτη παράμετρος που αλλάζει είναι η ίδια η θεμελιώδης «κόκκινη γραμμή» του Ιράν. Για χρόνια, η Τεχεράνη υποστήριζε ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είχε αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Η φάτουα του Χαμενεΐ λειτουργούσε ως πολιτικό και θρησκευτικό ανάχωμα απέναντι στην κατασκευή πυρηνικής βόμβας. Σήμερα, όμως, αυτή η γραμμή φαίνεται να αμφισβητείται ανοιχτά.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το δόγμα αυτό έχει ουσιαστικά «καταρρεύσει». Όπως σημειώνεται, οι συνεχείς στρατιωτικές πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, καθώς και τα πρόσφατα πλήγματα σε ιρανικές εγκαταστάσεις, έχουν αλλάξει δραματικά την αντίληψη τόσο της πολιτικής ελίτ όσο και της κοινής γνώμης στο Ιράν.
Το πυρηνικό απόθεμα και το «όριο» που δεν έχει περάσει
Το Ιράν διαθέτει ήδη περισσότερα από 400 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που –υπό προϋποθέσεις– θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πολλών πυρηνικών όπλων. Μέχρι σήμερα, η χώρα ακολουθούσε μια στρατηγική «ελεγχόμενης κλιμάκωσης»: προχωρούσε στην ανάπτυξη του πυρηνικού της προγράμματος χωρίς να περάσει το κατώφλι της κατασκευής βόμβας.
Αυτή η ισορροπία, όμως, φαίνεται πλέον εύθραυστη.
Οι πιέσεις αυξήθηκαν σημαντικά μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ και τα πλήγματα που αποδίδονται στις ΗΠΑ, τα οποία έπληξαν κρίσιμες πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας. Το IRGC είχε ήδη προειδοποιήσει από το 2024 ότι ενδέχεται να υπάρξει «αναθεώρηση της πυρηνικής δοξασίας», ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για αλλαγή στρατηγικής.
Αίνιγμα ο νέος ηγέτης – Στο προσκήνιο το IRGC
Ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παραμένει μια «σκιώδης» μορφή, με περιορισμένες δημόσιες εμφανίσεις και ασαφείς θέσεις. Η στάση του απέναντι στο πυρηνικό ζήτημα δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα.
Την ίδια στιγμή, το IRGC ενισχύει την επιρροή του στο εσωτερικό της χώρας, επαναφέροντας σκληροπυρηνικούς διοικητές και διαμορφώνοντας ένα πιο επιθετικό δόγμα. Οι φωνές που ζητούν ανοιχτά την κατασκευή πυρηνικού όπλου πληθαίνουν, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι το Ιράν πρέπει πλέον να αποκτήσει αποτρεπτική ισχύ αντίστοιχη με αυτή των αντιπάλων του.
Η λογική που φαίνεται να επικρατεί είναι απλή: εφόσον η χώρα δέχθηκε επιθέσεις χωρίς να διαθέτει πυρηνικά όπλα, δεν υπάρχει πλέον λόγος αυτοσυγκράτησης.
Η κατάσταση οδηγείται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Αν το Ιράν αποφασίσει να εγκαταλείψει τη μέχρι τώρα πολιτική του και να προχωρήσει στην κατασκευή πυρηνικής βόμβας, οι γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή θα αλλάξουν ριζικά.
Η ενίσχυση των σκληροπυρηνικών, η αβεβαιότητα γύρω από τη νέα ηγεσία και η πίεση από το εξωτερικό συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι καθοριστικό για το αν η Τεχεράνη θα διατηρήσει τη μέχρι τώρα «στρατηγική υπομονής» ή αν θα περάσει σε μια νέα, πολύ πιο επιθετική φάση.
