Το ΝΑΤΟ βρίσκεται αντιμέτωπο με το κρίσιμο ερώτημα αν πρέπει να καταρρίπτει ρωσικά αεροσκάφη που παραβιάζουν τον εναέριο χώρο του. Το Politico παρουσιάζει τους λόγους για τους οποίους η συμμαχία αποφεύγει προς το παρόν την ένοπλη απάντηση, αλλά και τις εντάσεις που φουντώνουν ανάμεσα σε συμμάχους.
Οι παραβιάσεις και η πρόκληση του Κρεμλίνου
Οι τελευταίες εβδομάδες έχουν φέρει στη δημοσιότητα μια σειρά σοβαρών περιστατικών στον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ. Μόλις την Παρασκευή, τρία ρωσικά μαχητικά MiG-31 παραβίασαν τον εναέριο χώρο της Εσθονίας για 12 λεπτά, πριν αναχαιτιστούν από συμμαχικά αεροσκάφη, ανάμεσα στα οποία βρίσκονταν και ιταλικά F-35 που συμμετέχουν στην αποστολή εναέριας αστυνόμευσης στη Βαλτική.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, ρωσικά drones εισέβαλαν στον εναέριο χώρο της Πολωνίας. Η απάντηση ήταν πιο αποφασιστική: τουλάχιστον τρία καταρρίφθηκαν από πολωνικά F-16 και ολλανδικά F-35, αποδεικνύοντας ότι οι αντιδράσεις των κρατών-μελών δεν είναι πάντα ενιαίες.
Παράλληλα, το ΝΑΤΟ σε ανακοίνωσή του ξεκαθάρισε ότι θα χρησιμοποιήσει όλα τα απαραίτητα στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα για την υπεράσπιση των μελών του. Η Μόσχα, ωστόσο, επιμένει ότι δεν έχει προβεί σε καμία παραβίαση, προκαλώντας περαιτέρω ανησυχία.
Γιατί δεν κατέρριψε τα MiG το ΝΑΤΟ
Το γεγονός ότι τα ρωσικά MiG-31 δεν καταρρίφθηκαν στην Εσθονία έχει προκαλέσει ερωτήματα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε υπογράμμισε ότι η απόφαση βασίστηκε στην αξιολόγηση της απειλής: «Δεν εντοπίστηκε άμεσος κίνδυνος».
Ανάλογη στάση κράτησε και ο πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μιχάλ, λέγοντας πως «υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τη χρήση βίας», υπονοώντας ότι η παραβίαση, όσο προκλητική κι αν ήταν, δεν κρίθηκε αρκετή για να οδηγήσει σε κατάρριψη.
Σύμφωνα με πρώην αρχηγό της πολεμικής αεροπορίας της Εσθονίας, το ΝΑΤΟ αντέδρασε με βάση τις καθιερωμένες διαδικασίες: «Σε καιρό ειρήνης η βία δεν χρησιμοποιείται αμέσως. Υπάρχει η πιθανότητα η εισβολή να οφειλόταν σε λάθος».
Δείτεκαι αυτά
Ουκρανοί αναλυτές ωστόσο εκτιμούν ότι πίσω από την απόφαση βρίσκεται και ο φόβος της κλιμάκωσης, καθώς και η αβεβαιότητα για το πώς θα αντιδράσουν οι ΗΠΑ υπό την ηγεσία Τραμπ. «Κανείς δεν θέλει να ξεκινήσει τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο εξαιτίας ενός τέτοιου περιστατικού», ανέφερε χαρακτηριστικά στρατιωτικός ερευνητής.
Οι κανόνες εμπλοκής: Μυστικοί αλλά κρίσιμοι
Το Politico σημειώνει ότι οι κανόνες εμπλοκής του ΝΑΤΟ παραμένουν απόρρητοι. Όπως εξηγεί η πρώην εκπρόσωπος της συμμαχίας Οάνα Λουνγκέσκου, οι κανόνες αυτοί καθορίζουν τι επιτρέπεται να πράξουν οι ένοπλες δυνάμεις σε κάθε αποστολή και προσαρμόζονται ανάλογα με την επιχείρηση.
Η βασική πολιτική αρχή, ωστόσο, είναι σαφής: το ΝΑΤΟ είναι αμυντική συμμαχία, με αποστολή την αποτροπή της επιθετικότητας και την αποφυγή συγκρούσεων. Μόνο σε περίπτωση που αυτές δεν μπορούν να αποφευχθούν, το ΝΑΤΟ εμπλέκεται στρατιωτικά.
Οι κανόνες εμπλοκής του ΝΑΤΟ δεν περιορίζουν τα κράτη-μέλη στις εθνικές τους αποφάσεις. Έτσι, χώρες όπως η Λιθουανία και η Ρουμανία εξετάζουν τη θέσπιση πιο αυστηρών εθνικών διαδικασιών για την αντιμετώπιση παραβιάσεων, ακόμα και με χρήση βίας σε αρχικό στάδιο.
Ο κίνδυνος μονομερών ενεργειών
Παρά τις συζητήσεις για αυστηρότερη στάση, η μονομερής δράση ενέχει κινδύνους. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ τόνισε ότι η Βαρσοβία είναι έτοιμη να καταρρίψει ρωσικά αεροσκάφη αν απειλήσουν την ασφάλεια της χώρας, αλλά επισήμανε ότι χρειάζεται συνεννόηση με τους συμμάχους.
Ο κίνδυνος είναι σαφής: μια μεμονωμένη κατάρριψη μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτη κλιμάκωση. Παρόμοιο περιστατικό είχε σημειωθεί το 2015, όταν η Τουρκία, ενεργώντας σε εθνικό επίπεδο, κατέρριψε ένα ρωσικό Sukhoi-24M κοντά στα σύνορα με τη Συρία. Η αντίδραση τότε ήταν σφοδρή, με την Άγκυρα να ενεργοποιεί το άρθρο 4 του ΝΑΤΟ για διαβουλεύσεις.
Σενάρια αλλαγής στους κανόνες εμπλοκής
Δεν είναι σαφές εάν οι ισχύοντες κανόνες εμπλοκής επιτρέπουν την κατάρριψη ρωσικών αεροσκαφών και υπό ποιες συνθήκες. Κάποιοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι οι συζητήσεις στο ΝΑΤΟ μετά το περιστατικό της Εσθονίας θα ενταθούν, με το ενδεχόμενο αυστηρότερων διαδικασιών.
Η αλλαγή τέτοιων κανόνων συνήθως απαιτεί απόφαση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (NAC), στη βάση στρατιωτικών εισηγήσεων και διαβούλευσης με τον ανώτατο διοικητή Συμμαχικών Δυνάμεων στην Ευρώπη (SACEUR). Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, πάντως, ο SACEUR έχει αποκτήσει περισσότερη ευελιξία για προσαρμογές χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου, όπως η ανάπτυξη πρόσθετων πλοίων και αεροσκαφών.
Το πολιτικό δίλημμα της συμμαχίας
Το Politico καταλήγει ότι η αδράνεια του ΝΑΤΟ δεν σημαίνει αδυναμία, αλλά στρατηγική επιλογή για την αποφυγή μιας γενικευμένης σύρραξης. Ωστόσο, όσο οι ρωσικές προκλήσεις συνεχίζονται και εντείνονται, τόσο μεγαλώνει η πίεση προς τις χώρες-μέλη να δείξουν αποφασιστικότητα.
Η συμμαχία βρίσκεται σε λεπτή ισορροπία: ανάμεσα στην ανάγκη να αποτρέψει τη ρωσική επιθετικότητα και στον φόβο ότι μια κατάρριψη θα μπορούσε να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
