Η Πολεμική Αεροπορία προετοιμάζεται για την οριστική απόσυρση των F-4E Phantom II AUP στα τέλη του 2027, κλείνοντας έναν κύκλο 53 ετών ελληνικής υπηρεσίας. Η εξέλιξη δεν συνδέεται με το δυστύχημα της 5ης Σεπτεμβρίου στην Τανάγρα, αλλά με την αδυναμία συνέχισης της πιστοποιημένης βιομηχανικής υποστήριξης κρίσιμων συστημάτων ασφαλείας των αεροσκαφών.
Η αποχώρηση των Phantom αποτελεί αυτή τη στιγμή τη σημαντικότερη βέβαιη μεταβολή στη σύνθεση του στόλου των ελληνικών μαχητικών, ενώ Mirage 2000-5 και F-16 Block 30 προβλέπεται να παραμείνουν επιχειρησιακά.
Γιατί οδηγούνται σε απόσυρση τα Phantom
Το κρίσιμο ζήτημα για τα F-4E Phantom II δεν εντοπίζεται στους κινητήρες ή στα συνηθισμένα μηχανικά ανταλλακτικά.
Το πρόβλημα αφορά υλικά συγκεκριμένης διάρκειας ζωής που χρησιμοποιούνται στα πυροτεχνικά συστήματα του αεροσκάφους και σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την απόρριψη της καλύπτρας και τη λειτουργία των εκτινασσόμενων καθισμάτων.
Τα συγκεκριμένα εξαρτήματα πρέπει να αντικαθίστανται σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα και να συνοδεύονται από τις απαραίτητες πιστοποιήσεις.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται «Το Βήμα», πλέον δεν υπάρχουν εταιρείες στο εξωτερικό οι οποίες να μπορούν να κατασκευάσουν και να πιστοποιήσουν τα απαιτούμενα υλικά για τον συγκεκριμένο τύπο αεροσκάφους.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει πρόβλημα επάρκειας. Ωστόσο, όταν τα υπάρχοντα αποθέματα εξαντληθούν ή τα υλικά φτάσουν στο προβλεπόμενο όριο ζωής τους, τα Phantom δεν θα μπορούν να συνεχίσουν με ασφάλεια τις πτήσεις τους.
Η 338 Μοίρα «Άρης» και η Ανδραβίδα
Τα ελληνικά Phantom επιχειρούν από την 117 Πτέρυγα Μάχης στην Ανδραβίδα, όπου βρίσκεται η 338 Μοίρα «Άρης», η τελευταία Μοίρα της Πολεμικής Αεροπορίας που χρησιμοποιεί τον συγκεκριμένο τύπο.
Τα αεροσκάφη που είχαν εκσυγχρονιστεί στη διαμόρφωση AUP εξακολουθούν να διαθέτουν δυνατότητες τόσο για αποστολές αναχαίτισης όσο και για αποστολές κρούσης.
Η απόσυρσή τους, επομένως, δεν αποδίδεται σε αδυναμία εκτέλεσης επιχειρησιακών αποστολών, αλλά στη σταδιακή εξαφάνιση της απαιτούμενης βιομηχανικής υποστήριξης.
Η έρευνα για το δυστύχημα της 5ης Σεπτεμβρίου
Η σχεδιαζόμενη αποχώρηση των Phantom δεν συνδέεται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, με το δυστύχημα της 5ης Σεπτεμβρίου 2026 κατά τη διάρκεια του Athens Flying Week, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους δύο έμπειροι χειριστές.
Το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας έχει ήδη συγκροτήσει αρμόδια επιτροπή για τη διερεύνηση των συνθηκών της συντριβής.
Στρατιωτικές πηγές χαρακτηρίζουν «χωρίς καμία βάση» τα σενάρια που έχουν παρουσιαστεί για τα πιθανά αίτια, επισημαίνοντας ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο.
Η διαδικασία εκτιμάται ότι θα διαρκέσει περισσότερο από έναν μήνα και μέχρι να ολοκληρωθεί δεν μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.
Παραμένουν στην πρώτη γραμμή τα Mirage 2000-5
Διαφορετική είναι η κατάσταση για τα Mirage 2000-5.
Παρότι τον Μάρτιο του 2024 είχε ανακοινωθεί πρόθεση πώλησής τους, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ενεργή διαδικασία παραχώρησης των αεροσκαφών σε άλλη χώρα.
Τα σενάρια που είχαν εξεταστεί τα προηγούμενα χρόνια, ακόμη και για ενδεχόμενη μεταφορά τους στην Ουκρανία μέσω γαλλικής διαμεσολάβησης, δεν οδήγησαν σε συμφωνία.
Δείτεκαι αυτά
Τα Mirage 2000-5 δεν αναμένεται να αποχωρήσουν από την Πολεμική Αεροπορία πριν εξασφαλιστεί η αντικατάστασή τους με επιπλέον Rafale.
Η Ελλάδα ολοκλήρωσε τον Ιανουάριο του 2025 την παραλαβή των 24 Rafale, όμως τα Mirage 2000-5 εξακολουθούν να καλύπτουν σημαντικές επιχειρησιακές ανάγκες στο Αιγαίο, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων πυραύλους MICA και SCALP-EG.
Παραμένουν και τα 32 F-16 Block 30
Στον σχεδιασμό της Πολεμικής Αεροπορίας εξακολουθούν να περιλαμβάνονται και τα 32 F-16 Block 30 της 330 Μοίρας «Κεραυνός».
Τα παλαιότερα F-16 του ελληνικού στόλου προβλέπεται να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται σε αποστολές επιφυλακής, αναχαίτισης και εκπαίδευσης.
Έχουν εξεταστεί παρεμβάσεις για τη βελτίωση των δυνατοτήτων τους, μεταξύ των οποίων η εγκατάσταση Link 16 και η αξιοποίηση συστημάτων που αφαιρούνται από άλλα F-16 κατά τη μετατροπή τους σε Viper.
Μέχρι σήμερα, πάντως, δεν έχει αποφασιστεί πρόγραμμα πλήρους αναβάθμισης των Block 30.
Η επόμενη κίνηση για τα F-16 Block 50
Παράλληλα, η Αθήνα αναμένει από τις Ηνωμένες Πολιτείες την πρόταση για την αναβάθμιση 38 F-16 Block 50 σε επίπεδο Viper.
Η σχετική πρόταση θα καθορίσει το τεχνικό πακέτο, το τελικό κόστος, το χρονοδιάγραμμα και τη συμμετοχή της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας.
Το πρόγραμμα υπολογίζεται περίπου στα 1,05 δισ. ευρώ και έλαβε εντός του 2026 την έγκριση της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής.
Το ελληνικό αίτημα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες είχε αποσταλεί στις αρχές Απριλίου.
Στόχος ένας κορμός περίπου 120 F-16 Viper
Την ίδια περίοδο συνεχίζεται στην ΕΑΒ η αναβάθμιση 83 F-16 Block 52+ και Block 52+ Advanced σε διαμόρφωση Viper.
Το πρόγραμμα έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2027, ενώ μέχρι σήμερα έχουν παραδοθεί στην Πολεμική Αεροπορία 56 F-16V.
Με την ολοκλήρωση των προγραμμάτων που βρίσκονται στον σχεδιασμό, ο ελληνικός στόλος αναμένεται να πλησιάσει τα 120 F-16 Viper.
Τα αεροσκάφη αυτά θα επιχειρούν μαζί με τα Rafale και, σε επόμενο στάδιο, τα F-35.
Μέχρι τότε, η διατήρηση των Mirage 2000-5 και των F-16 Block 30 θεωρείται απαραίτητη για την κάλυψη του επιχειρησιακού φόρτου, ενώ τα F-4E Phantom II αποτελούν τον τύπο μαχητικού για τον οποίο έχει πλέον διαμορφωθεί σαφής χρονικός ορίζοντας αποχώρησης.
