Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται από τον αιματηρό Αύγουστο του 1996, όταν ο Τάσος Ισαάκ και ο Σολωμός Σολωμού δολοφονήθηκαν μέσα σε διάστημα τριών ημερών στη νεκρή ζώνη της Δερύνειας. Οι δολοφονίες τους καταγράφηκαν από τις τηλεοπτικές κάμερες και παραμένουν βαθιά χαραγμένες στη συλλογική μνήμη του κυπριακού ελληνισμού.
Τρεις δεκαετίες αργότερα, τα εντάλματα σύλληψης και οι «κόκκινες ειδοποιήσεις» για συγκεκριμένα πρόσωπα εξακολουθούν να βρίσκονται σε ισχύ. Παρά τις μαρτυρίες και το οπτικό υλικό, κανείς δεν έχει οδηγηθεί ενώπιον της κυπριακής Δικαιοσύνης για τις δύο δολοφονίες.
Το εκρηκτικό κλίμα του 1996
Το καλοκαίρι του 1996 βρήκε την Ελλάδα, την Κύπρο και την Τουρκία μέσα σε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις είχαν επιβαρυνθεί σημαντικά μετά την κρίση των Ιμίων, λίγους μήνες νωρίτερα.
Τον Ιανουάριο του 1996, Ελλάδα και Τουρκία βρέθηκαν αντιμέτωπες γύρω από τις δύο βραχονησίδες του ανατολικού Αιγαίου. Πολεμικά πλοία αναπτύχθηκαν στην περιοχή, στρατιωτικές μονάδες τέθηκαν σε αυξημένη ετοιμότητα και οι δύο χώρες έφτασαν κοντά σε ένοπλη σύγκρουση.
Η κρίση αποκλιμακώθηκε έπειτα από παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά άφησε πίσω της τρεις νεκρούς αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού. Στις 31 Ιανουαρίου 1996, το ελικόπτερο στο οποίο επέβαιναν κατέπεσε κατά τη διάρκεια της επιχείρησης στα Ίμια.
Το Πολεμικό Ναυτικό απέδωσε την πτώση στην απώλεια προσανατολισμού του πληρώματος και στις δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Γύρω από το περιστατικό διατυπώθηκαν, ωστόσο, κατά καιρούς διαφορετικές εκδοχές.
Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς σκοτώθηκε και ο Στέλιος Παναγή Καλλής. Ενώ υπηρετούσε σε προκεχωρημένο φυλάκιο στην Πράσινη Γραμμή, εισήλθε στη νεκρή ζώνη και δέχθηκε πυρά από Τούρκο στρατιωτικό.
Μέσα σε αυτό το ήδη τεταμένο περιβάλλον οργανώθηκε η πανευρωπαϊκή πορεία των Κυπρίων μοτοσικλετιστών. Η διαδρομή άρχισε από το Βερολίνο και είχε ως τελικό προορισμό την κατεχόμενη Κερύνεια, με σκοπό τη διεθνή ανάδειξη της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής στην Κύπρο.
Η έκτακτη συνάντηση στο Προεδρικό
Στις 11 Αυγούστου 1996, ο τότε πρόεδρος της Ομοσπονδίας Μοτοσικλετιστών, Γιώργος Χατζηκώστας, κλήθηκε εκτάκτως στο Προεδρικό από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γλαύκο Κληρίδη.
Ο Κληρίδης του ζήτησε επίμονα να ματαιώσει την πορεία, ακόμη και την τελευταία στιγμή. Σύμφωνα με όσα αφηγήθηκε αργότερα ο Χατζηκώστας, κατά τη συνάντηση τού έδειξε εικόνες με άρματα μάχης που εμφανίζονταν έτοιμα να κινηθούν εναντίον των ελεύθερων περιοχών.
«Δεν με έπεισε, αλλά στη συνέχεια μου έδειξε άκρως απόρρητα έγγραφα. Μου είπε: “Σε παρακαλώ, ακύρωσε την πορεία και θα σου πω εγώ πότε να την κάνεις. Διότι σήμερα δεν είμαστε έτοιμοι, ούτε η Ελλάδα είναι έτοιμη να μας υπερασπιστεί”», είχε αναφέρει ο Γιώργος Χατζηκώστας.
Ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεχόταν, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μαρτυρία, τηλεφωνήματα από ξένους ηγέτες και από τα Ηνωμένα Έθνη. Το μήνυμα που μετέφερε στον πρόεδρο των μοτοσικλετιστών ήταν ότι «όλοι πιέζουν να ακυρωθεί» η κινητοποίηση.
Ο Χατζηκώστας ανέφερε ακόμη ότι δεν μπορούσε να ανακοινώσει διαφορετική απόφαση, «διότι υπήρχε ο κίνδυνος να χτυπηθούν οι μοτοσικλετιστές, όπως απειλούσε ο Ραούφ Ντενκτάς».
Οι προειδοποιήσεις για τους «Γκρίζους Λύκους»
Στην επίσημη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για τα γεγονότα εκείνης της περιόδου καταγράφονταν πληροφορίες για οργανωμένες αντιδιαδηλώσεις στην τουρκοκυπριακή πλευρά.
Στις συγκεκριμένες κινητοποιήσεις επρόκειτο να συμμετάσχουν και μέλη της τουρκικής εθνικιστικής οργάνωσης των «Γκρίζων Λύκων». Η παρουσία τους αύξανε τον κίνδυνο εκτεταμένων επεισοδίων κατά μήκος της νεκρής ζώνης.
Τελικά, ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας ανακοίνωσε τη ματαίωση της οργανωμένης πορείας. Η απόφαση προκάλεσε οργή και έντονες αντιδράσεις σε μεγάλο αριθμό μοτοσικλετιστών, οι οποίοι είχαν διανύσει τη διαδρομή από το Βερολίνο με τελικό προορισμό την Κερύνεια.
Παρά τη ματαίωση, αρκετοί αποφάσισαν να κινηθούν προς διαφορετικά σημεία της γραμμής αντιπαράθεσης. Οι μοτοσικλετιστές χωρίστηκαν σε ομάδες και κατευθύνθηκαν προς το Λήδρα Πάλας, το ΣΟΠΑΖ, την Άχνα και τη Δερύνεια.
Η δολοφονία του Τάσου Ισαάκ
Τα σοβαρότερα επεισόδια εκτυλίχθηκαν στη Δερύνεια. Διαδηλωτές που κρατούσαν ελληνικές σημαίες εισήλθαν στη νεκρή ζώνη και βρέθηκαν αντιμέτωποι με Τουρκοκύπριους και μέλη των «Γκρίζων Λύκων».
Μέσα στην ένταση, ένας νεαρός εγκλωβίστηκε στα συρματοπλέγματα και έπεσε στο έδαφος. Άτομα από την απέναντι πλευρά κινήθηκαν εναντίον του και άρχισαν να τον χτυπούν.
Ο 24χρονος Τάσος Ισαάκ έσπευσε να τον βοηθήσει. Κατάφερε να τον απεγκλωβίσει, αλλά παγιδεύτηκε ο ίδιος στα συρματοπλέγματα.
Εκεί δέχθηκε άγρια επίθεση από ομάδα Τουρκοκυπρίων και μελών των «Γκρίζων Λύκων». Σύμφωνα με τις καταγραφές, μεταξύ των επιτιθέμενων βρίσκονταν και άνδρες της λεγόμενης αστυνομίας του ψευδοκράτους.
Ο Ισαάκ χτυπήθηκε επανειλημμένα με ξύλα, πέτρες και κλωτσιές. Δολοφονήθηκε μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες και παρουσία κυανόκρανων των Ηνωμένων Εθνών, μόλις έναν μήνα πριν από τη γέννηση της κόρης του, Αναστασίας.
Οι εικόνες του λιντσαρίσματος μεταδόθηκαν από διεθνή μέσα ενημέρωσης και προκάλεσαν συγκλονισμό στην Κύπρο, την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ο Σολωμός Σολωμού κατευθύνεται στον ιστό
Η κηδεία του Τάσου Ισαάκ πραγματοποιήθηκε στις 14 Αυγούστου 1996 στο Παραλίμνι και εξελίχθηκε σε παλλαϊκό συλλαλητήριο. Μετά την τελετή, ομάδα νεαρών κατευθύνθηκε προς το οδόφραγμα της Δερύνειας, προκειμένου να αφήσει ένα λουλούδι στο σημείο της δολοφονίας.
Ανάμεσά τους βρισκόταν ο 26χρονος Σολωμός Σολωμού, ξάδελφος του Τάσου Ισαάκ.
Ο Σολωμού πέρασε το συρματόπλεγμα και κατευθύνθηκε προς τον ιστό όπου κυμάτιζε η τουρκική σημαία. «Πάμε πάνω στις σημαίες, ρε κοπέλια», ήταν η φράση που αποδόθηκε στον ίδιο λίγο πριν κινηθεί προς το σημείο.
Παρά τις φωνές όσων προσπαθούσαν να τον σταματήσουν, ξέφυγε από τους κυανόκρανους και άρχισε να σκαρφαλώνει στον ιστό.
Δέχθηκε πυρά και έπεσε νεκρός. Η στιγμή της δολοφονίας του καταγράφηκε από τις κάμερες, δημιουργώντας μία από τις πιο αναγνωρίσιμες και οδυνηρές εικόνες της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας.
Οκτώ εντάλματα για τη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ
Σύμφωνα με έρευνα του ΣΙΓΜΑ, τα εντάλματα σύλληψης για τις δύο δολοφονίες παραμένουν ενεργά.
Για τη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ εκδόθηκαν τα πρώτα εντάλματα το 1996. Το 2013 ακυρώθηκαν για διαδικαστικούς λόγους και το Επαρχιακό Δικαστήριο Αμμοχώστου εξέδωσε οκτώ νέα.
Μεταξύ των προσώπων για τα οποία εκδόθηκαν εντάλματα περιλαμβάνονται:
- Ο Χασίμ Γιλμάζ, πρώην στέλεχος της ΜΙΤ.
- Ο Μεχμέτ Μουσταφά Αρσλάν, επικεφαλής των «Γκρίζων Λύκων» στα κατεχόμενα.
- Ο Ερχάν Αρικλί, λεγόμενος «υπουργός Μεταφορών» του ψευδοκράτους.
Για το σύνολο των οκτώ προσώπων βρίσκονται σε ισχύ «κόκκινες ειδοποιήσεις» της Ιντερπόλ. Οι ειδοποιήσεις ανανεώνονται κάθε πέντε χρόνια.
Για τη συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχουν εκδοθεί ευρωπαϊκά εντάλματα σύλληψης.
Οι «κόκκινες ειδοποιήσεις» για τη δολοφονία Σολωμού
Για τη δολοφονία του Σολωμού Σολωμού εκδόθηκαν αρχικά πέντε εντάλματα σύλληψης. Η Ιντερπόλ, ωστόσο, εξέδωσε «κόκκινες ειδοποιήσεις» μόνο για δύο από τα πρόσωπα.
Τα υπόλοιπα τρία αιτήματα απορρίφθηκαν, καθώς, σύμφωνα με την αιτιολογία της Ιντερπόλ, δεν είχε εξασφαλιστεί πειστική μαρτυρία εναντίον των συγκεκριμένων προσώπων. Μεταξύ αυτών περιλαμβανόταν και ο Χασάν Κουντακτσί, ο οποίος έχει αποβιώσει.
Οι δύο «κόκκινες ειδοποιήσεις» που εξακολουθούν να ισχύουν αφορούν:
Τον Κενάν Ακίν, πρώην λεγόμενο «υπουργό Γεωργίας» του ψευδοκράτους.
Τον Ερντάλ Χατζιαλί Εμανέτ, πρώην διοικητή των λεγόμενων «ειδικών δυνάμεων».
Για τα δύο συγκεκριμένα πρόσωπα έχουν εκδοθεί και παραμένουν ενεργά ευρωπαϊκά εντάλματα σύλληψης.
Παρά την ισχύ των ενταλμάτων και των «κόκκινων ειδοποιήσεων», κανένα από τα καταζητούμενα πρόσωπα δεν έχει οδηγηθεί ενώπιον της κυπριακής Δικαιοσύνης.
Τα ταξίδια του Ερχάν Αρικλί και η σύλληψη του 2012
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ερχάν Αρικλί. Ως λεγόμενος «υπουργός» του ψευδοκράτους ταξίδεψε στο Αζερμπαϊτζάν και στο Κιργιστάν χωρίς να εκδοθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο Αρικλί συνελήφθη στο Κιργιστάν το 2012. Έπειτα από παρέμβαση της Τουρκίας, όμως, δεν παραδόθηκε στις κυπριακές Αρχές και αφέθηκε ελεύθερος.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, φέρεται επίσης να ταξίδεψε ιδιωτικά στην Τυνησία για διακοπές το 2017, χωρίς να συλληφθεί.
Σε παλαιότερη συνέντευξή του στην εκπομπή «60 λεπτά» του ΣΙΓΜΑ, ο Κενάν Ακίν είχε ισχυριστεί ότι ήταν διατεθειμένος να πυροβολήσει τον Σολωμό Σολωμού, αλλά υποστήριξε ότι τελικά δεν ήταν εκείνος που άνοιξε πυρ.
Οδοιπορικό μνήμης σε Ελλάδα και ακριτικά νησιά
Με αφορμή τη συμπλήρωση 30 ετών από τις δολοφονίες, η Πρωτοβουλία Μνήμης Ισαάκ–Σολωμού πραγματοποίησε οδοιπορικό στην Ελλάδα.
Δείτεκαι αυτά
Η διαδρομή πέρασε από την Κερύνεια Αχαΐας, τον Καραβά Κυθήρων, τη Σαλαμίνα Αττικής, τη Ρόδο, το Καστελλόριζο και τη νήσο Ρω. Στους σταθμούς του οδοιπορικού πραγματοποιήθηκαν εκδηλώσεις μνήμης και διαφώτισης, καθώς και ονοματοδοσίες δρόμων.
Ιδιαίτερη στιγμή αποτέλεσε η κατάθεση στεφάνου στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη από την Τασούλα Σολωμού, μητέρα του Σολωμού Σολωμού.
Ο εκπρόσωπος της Πρωτοβουλίας, Δρ Κυριάκος Γιάγκου, δήλωσε στο SigmaLive ότι βασικός σκοπός των δράσεων είναι η διαφύλαξη της μνήμης των δύο ανδρών και η ανάδειξη των μηνυμάτων της αξιοπρέπειας, της αλληλεγγύης, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης.
«Κάθε οδοιπορικό έχει έντονα συναισθήματα ως προς τον σκοπό για τον οποίο πραγματοποιείται. Είτε είναι στα 20, στα 25 είτε ακόμη και σήμερα, στα 30 χρόνια», ανέφερε.
Ο συμβολισμός των προορισμών
Ο Δρ Κυριάκος Γιάγκου εξήγησε ότι οι φετινοί σταθμοί επιλέχθηκαν λόγω της ιδιαίτερης σχέσης των ονομάτων τους με την Κύπρο. Η Κερύνεια της Αχαΐας, ο Καραβάς των Κυθήρων και η Σαλαμίνα της Αττικής παραπέμπουν άμεσα σε κυπριακές πόλεις και περιοχές.
Υπενθύμισε ότι σε προηγούμενο οδοιπορικό, το 2021, η Πρωτοβουλία τίμησε στην Αλεξανδρούπολη ήρωες που σκοτώθηκαν στην Κύπρο. Στο Σιδηρόκαστρο τιμήθηκε ο Γεώργιος Κατσάνης, ενώ στα Ιωάννινα τιμήθηκαν ο Μιχάλης Στιβάρος και ο Χριστόδουλος Σώζος.
«Μπορούμε να ξεκινήσουμε από ελεύθερες αφετηρίες, αλλά δεν μπορούμε να πάμε σε σκλαβωμένους προορισμούς», επισήμανε, περιγράφοντας τον κεντρικό συμβολισμό της διαδρομής.
Αναφέρθηκε επίσης στο Καστελλόριζο, στη Ρόδο και στη νήσο Ρω, υπογραμμίζοντας τη σημασία των ακριτικών περιοχών και των πράξεων που διατηρούν ζωντανή τη μνήμη και την παρουσία του ελληνισμού.
Χωρίς νεότερη ενημέρωση οι οικογένειες
Για τις προσπάθειες ενεργοποίησης και εκτέλεσης των ενταλμάτων σύλληψης, ο εκπρόσωπος της Πρωτοβουλίας ανέφερε ότι δεν υπάρχει προς το παρόν κάποια νεότερη ενημέρωση.
«Αν υπάρξει κάτι, θα ενημερωθούν πρώτα οι οικογένειες», σημείωσε.
Τριάντα χρόνια μετά, οι εικόνες από τη Δερύνεια εξακολουθούν να υπενθυμίζουν τις δύο δολοφονίες. Τα εντάλματα παραμένουν ενεργά, αλλά οι οικογένειες του Τάσου Ισαάκ και του Σολωμού Σολωμού συνεχίζουν να περιμένουν την απόδοση δικαιοσύνης.
